Münâbeze

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(atışla satış)

Sözlükte atmak anlamına gelen nebz kökünden türemiş bir kelimedir. "Nebeze'ş-şey min yedihî (bir şeyi elinden attı, çıkardı)" denilir. "Nebeze'1-ahd" ifadesi ise "ahdi bozdu" anlamına gelir. Kelimenin kastedilen anlamı budur. Çünkü ahdi çıkarıp atmıştır.

Terim olarak anlamında fukaha ihtilaf etmiştir ve bey'-i münâbezenin yorumunda dört görüş ileri sürmüşlerdir:

1- Biri diğerinin üzerine elbisesini atar, diğeri de onun üzerine atar. Böylece bakmaksızın ve karşılıklı rıza olmaksızın bey' yapılmış olur. Bu İmam Mâlik'in yorumudur.

2- İki kişi eşya üzerinde pazarlık ederlerken satıcı bunu müşterinin üzerine atar. Böylece bey' vacip hale gelir ve artık müşteri bey' yapmak zorundadır. Kabul etmemesi mümkün değildir. Bu da Hanefîlerin görüşüdür.

3- Bu, satıcının müşteriye şöyle demesiyle olur: Hangi elbiseyi atarsam sen onu şu fiyata satın alacaksın. Bunu da İmam Ahmed söylemiştir.

4- Satıcının müşteriye şöyle demesidir: Ben sana onu attığım zaman veya sen bana onu attığın zaman, şu fiyata kesinlikle sattım. Bu yorumu da Şâfiîler yapmışlardır.

Birinci ve üçüncü şekillerde müşterinin satılan eşyayı bilmediği düşünülür. İkinci şekilde akit elbisenin atılmasına bağlanmıştır. Dördüncü şekilde ise her iki taraf atma hareketini bey' olarak değerlendirirler ve bey' için kafi görürler.