Tencîz

(İktisadî Fıkıh Terimi)

(peşin)

Sözlükte "istenceze hâcetehû ve teneccezeha" denilir ki, "söz veren kimseden o ihtiyacının giderilmesini istedi" demektir; "enceze" yerine getirdi, yaptı anlamına gelir. "Şey'ün nâçiz" demek, "hazır, mevcut şey" anlamında kullanılır.

Fıkıhçılar tencîz lafzını, .bulunma ve öne geçme anlamında kullanırlar ve erteleme, ekleme ve bekleme kelimelerinin aksi bir anlam verirler. Bu deyim çoğu kere akitlerde kullanılır. Oysa ibadetlerle ilgili teklifi hükümlerin,me-selâ zekat ve hac gibi ibadetlerin açıklamasında geçen, "fevr" sözü ile de, bir ibadetin yerine getirilmesi için imkân bulunan en erken vakit kastedilir.

"en-Nâciz bi'n-nâciz" ifadesine gelince, bundan maksat "para karşılığı para" (peşin para) demektir ve "nesîc bi'n-nesîc"in aksine bir anlama gelir. Meselâ, "bi'tuhû nâcizen bi-nâcizin" derler ki, "elden ele peşin sattım" demektir. "Bi'tuhû gâiben bi-nâcizin" demek ise "peşin para ile veresiye mal sattım" demektir.

Mâlikîler bu konuda münâceze ifadesini kullanırlar ve bununla sözleşmenin akabinde her iki tarafın bedelini teslim almasını kastederler.